مدیر سایت     تاریخ و زمان درج     1399/10/24     11:19:02 انتشار این فایل

هنر گلیم بافی (بخش اول)

هنر گلیم بافی (بخش اول)

مقدمه
گلیم نوعى فرشینه است با بافتى ساده که با پشم و پنبه و در مواردى با پشم و موى بز بافته مىشود. نخهاى تاروپود یک در میان از زیر و روى یکدیگر مى گذرند. مانند بافت سادهٔ یک سبد. گلیم به عنوان یک صنعت دستى زنانه در مناطق عشایرى و روستایى ایران رواج دارد. وسیلهٔ بافت گلیم مانند قالى براساس دارهاى افقى یا عمودى است. این فرشینه به دلیل ارزان بودن مصرف عمومى دارد. گلیم ایرانى برحسب مناطق گوناگونى که آن را مى بافند، داراى شیوه هاى بافت و نقوش متنوع است.

مواد اولیهٔ گلیم
یکى از ویژگى هاى گلیم، وفور مواد خام آن است و به همین دلیل در میان اقوام مختلف تولید مى شود. مواد اولیهٔ گلیم پشم گوسفند، پشم شتر، موى بز و اسب و پنبه مىباشد. از نزدیک به ده هزار سال پیش که انسان به دامپرورى و اصلاح نژاد دام پرداخت، بهتدریج پشم گوسفند به الیاف بلند و نرمى که قابل ریسیدن بود، تبدیل شد. خصوصیات پشم با مو، پنبه و ابریشم بسیار متفاوت است. گرههایى بر سطح الیاف پشم وجود دارد که هنگام ریسیدن به آن خاصیت درهم پیچیده شدن مىدهد و پارچه هاى پشمى به دلیل درصد بالاى چربی، عایقى ممتاز است و خاصیت فرم پذیرى عالى دارد. چیدن پشم یک تا دوبار در سال انجام مى شود و غالباً پس از پایان سرماى زمستان در ماههاى فروردین و اردیبهشت، و یا پس از کوچ گله به مراتع تابستانى انجام مى گردد. در مناطق ساحلى و گرمتر مثل عربستان و جنوب ایران در ماه اسفند و در مناطق کوهستانى با آب و هواى سردتر مثل شمال شرقى ایران و افعانستان در خردادماه آغاز مى شود. محصول پشم هر گوسفند از یک تا سه کیلو است و براى شستن آن گله را یا از درون نهر یا رودى عبور مى دهند یا آن که پشم را چیده و سپس مى شویند.

در مناطقى که پشم خوب تولید مى شود، آماده سازى نخ با مراقبت هاى خاص همراه است. پشم را به دفعات مى شویند و آب مى کشند تا کاملاً پاکیزه شود و چربى آن به میزان دلخواه برسد.
براى افزودن به قدرت پاک کنندگى آب و زدودن چربى هاى سطحی، ترکیباتى شیمیایى مانند کربنات دوسود، پتاس و مواد قلیایى دیگر از جمله مواد گیاهى به آن اضافه مى کنند. مرحلهٔ شستوشو نه تنها در زدودن مواد زاید و چرک بلکه در افزودن به قدرت رنگ پذیرى پشم نیز حائز اهمیت است. پس از شستوشو پشم را براساس رنگ و کیفیت، درجهبندى مىکنند. امروزه به دلیل تجارى شدن و کاهش معیارهاى تولید، مراقبتهاى کمترى در مرحلهٔ درجهبندى پشم صورت مى گیرد.

مرحلهٔ بعد شانه کردن پشم است که الیاف را از یکدیگر جدا و یکدست مى کنند. رایجترین ابزار این کار یک قطعه چوب با ردیفى از میله هاى فلزى است که در زمین نشانده مى شود. پشم را به دفعات از داخل میله ها عبور مىدهند و الیاف کوتاه از بلند جدا می شود.

مرحلهٔ ریسندگى چنانچه با دستگاه انجام شود با صرفه تر است و امروزه در بسیارى از قالى ها و گلیم ها از آن استفاده مى شود. این پشم به هیچ وجه مناسب نیست، زیرا دستگاه ریسندگى پشم را نازک، شکننده و کوتاه مى کند و حالت انعطافپذیرى آن را از بین مى برد. رایجترین شیوهٔ ریسندگی، با دوک نخریسیاست. دوک داراى صفحهٔ گردى از چوب یا سفال است، که نوع متداول آن داراى میله مخروطى چوبى یا فلزى است که در میان صفحهٔ گرد یا چهاروش چوبى فرو رفته است. ریسندگى به شکل اشتغالى خودکار و غیرارادى شکل مى گیرد و چوپانان حتى هنگام مراقبت از گله و زنان در ساعات فراغت و در هر حالتى که بتوانند نخریسى را همزمان با کارهاى دیگر انجام مىدهند.

از موى بز، شتر و اسب نیز در گلیم بافى استفاده مى شود. این مو، گاه همراه با پشم گوسفند دوباره ریسیده مى شود تا ریشه هاى ظریفى به تار گلیم بدهد. موى شتر دوکوهانهٔ آسیاى مرکزى خودبخود ریزش مىکند. این نوع مو را همراه با پشمى که از گردن و گلوى حیوان چیده مى شود، در گلیم بافتهاى عشایرى افغانستان، بلوچستان و شرق ایران به وفور استفاده مى کنند. موى دم و یال اسب در منگوله ها و ریشه هاى تزئینى گلیم بافتها، استفاده مىشود.

بازگشت

هنر گلیم بافی

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی

نظرات کاربران
نام:  
ایمیل:  
متن دیدگاه:

 

فروشگاه اینترنتی صنایع دستی شُوال

فروشگاه صنایع دستی شُوال بعنوان اولین فروشگاه آنلاین صنایع دستی استان زنجان ، بزرگترین مرجع عرضه هنر دست اساتید زنجانی است . شُوال با گردآوری مجموعه ای کم نظیر از محصولات صنایع دستی استان زنجان که حاصل ساعت ها تلاش و ذوق هنرمندان است سعی بر این دارد که مشتریان نگرانی از بابت اصالت کالا نداشته و با آشتی دوباره برای استفاده از صنایع دستی ایران ، خانواده های ایرانی را با این هنر کم نظیر مانوس کند. در این راستا سعی شده تا با فروش محصولاتی همچون : ظروف مسی از قبیل ظروف کاملاً دست ساز تا ظروف نیمه چکشی، و چاقوی زنجان نظیر، چاقوهای کلکسیونی ، قلم تراش ، کاردآشپزخانه و ... خریدی مطمئن در کمترین زمان برای خریداران میسر شود. امیدواریم با همراهی شما خریدی لذت بخش را فراهم سازیم .