عنوان مقاله
مدیر سایت     تاریخ و زمان درج     1395/01/29     10:12:28 انتشار این فایل

مجموعه شیخ براق یا چلبی اوغلی

مجموعه شیخ براق یا چلبی اوغلی

در این مقاله قصد داریم مجموعه چلبی اوغلی و مقبره شیخ براق (چلبی اوغلی ) را به شما معرفی کنیم این بنا در فاصله پانصد متری جنوب غربی سلطانیه در مسیر منتهی به جاده سلطانیه - خدابنده قرار گرفته است مقبره به شیخ براق یا شیخ چلبی اوغلی نوه مولوی شاعر و عارف بزرگ قرن هشتم نسبت داده میشود و تاریخ احداث بنا را سال ۷۲۸ هجری قمری بیان نموده اند.

درباره ترتیب ساخت خانقاه و مقبره بحثهایی مطرح است بدین صورت که عده تاریخ ساخت مقبره را مقدم بر خانقاه دانسته و عده ای ساخت خانقاه را پیش تر دانسته اند .

دونالد ویلبر در کتاب معماری اسلامی ایران، در دوره ایلخانان نوشته است «… بنابر این احتمال که مقبره قبل از خانقاه ساخته شده و این محل از نظر تبرک برای بنای خانقاه در نظر گرفته شده باشد تاریخ مقبره را به احتمال می‌توان در حدود سال 1330 میلادی (730 هجری قمری) دانست».

آندره گدار سال احداث بنای خانقاه را 733 هجری قمری پیشنهاد نموده است.

اما مطالعات عمومی و سطحی تاریخ بنای خانقاه را پیشتر از سالی که پیشنهاد گردیده ارائه می‌دهد زیرا سال تعیین شده احداث این بنا، مربوط به اواخر دوران ابوسعید است که حیات سیاسی و اقتصادی سلطانیه و حکومت، رو به افول بوده و احداث چنین بناهایی در آن محل بعید به نظر می‌رسد.

 

بررسی کتیبه در این بنای تاریخی از حساسیت خاصی برخوردار است .نخست اسم حقیقی دو تن، به نامهای شیخ براق در کتیبه اول و خواجه شمس الدوله والدین محمد در کتیبه میانی آمده است، در منابع و مآخذی که نگارنده در دسترس دارد تا به حال شخصیت سیاسی و مذهبی شیخ براق که در کتیبه، اسم وی با جمله اعدالله علینا آمده، روشن نشده است. لیکن ذکر اسم خواجه شمس الدوله والدین والمحمد درکتیبه میانی از نظر تاریخ گذاری اهمیت بسزایی دارد.متن کتیبه با جملاتی نظیر صاحب معظم، افتخار ایران بانی الخیرات خواجه شمس الدوله والدین محمد. شروع گردیده و هر یک از این کلمات به مناسبتی ذکر شده و در معرفی شخصیت اسم موردنظر نقش اساسی دارند.اولاد صاحب معظم وافتخار ایران لقب محمد بن محمد جوینی ملقب به شمس الدین از رجال دوره اباقاآن مغول است، وی پسر بهاء الدین محمد، صاحب دیوان است که در سال 657 به حکومت بغداد منسوب شد و پس از جلوس سلطان احمد تکودار، حکومت خراسان و مازندران، آذربایجان و عراق عجم به وی واگذار گردید و پس از شکست سلطان احمد و به قدرت رسیدن ارغنون، خواجه شمس الدین محمد به اصفهان گریخته و پس از به قتل رسیدن احمد به طرف اردوی ارغنون حرکت نموده و از وی عذرخواهی کرد عاقبت در نزدیک اهر به سال 683 ه.ق مقتول گردید. این شخصیت یکی از رجال بزرگ و پر افتخار ایران در عهد ایلخانان و از نظر فضایل زبانزد خاص و عام بوده است.با ذکر آنچه گذشت، این بنا در حد فاصل سال‌های 657(سال به قدرت رسیدن وی) و 683 (سال قتل وی) احداث گردیده و وقف خانقاه شمیسه شده است. به استناد عین متن کتیبه که قبلاً به نظر رسید، سال 733 تاریخ احداث بنا نبوده بلکه سال نوشتن کتیبه است .

 

این مجموعه از دو بخش خانقاه و مقبره تشکیل شده است. خانقاه شامل صحن مرکزی بوده و در اضلاع غربی و شرقی آن حجره‌هایی قرار گرفته‌اند.

بنای مقبره :

برای ساخت بنا ابتدا سه ردیف سنگ سبز تراشیده چیده شده و سپس آجرچینی دیوارها با سبک زیبای کاربندی تا سطح 2.5 متری اجرا شده و از این ارتفاع به بعد، فرم آجرچینی ساده شده، تفاوتی اساسی با بخش تحتانی ایجاد شده است. هر ضلع خارجی مقبره، با طاق‌نماهای زیبایی با قوس‌های پنج و هفت کند نماسازی شده است. بر بالای این طاق‌ها، گنبدی آجری با ساقه بلندی استوار شده که این گنبد، از دیوارهای خارجی کمی عقب‌تر است و روی پایه‌ای شانزده ضلعی قرار دارد. درگاه‌های چلپی اوغلی از قطعات سنگ تراشیده ساخته شده و کف بنا نیز از قطعات سنگ فرو نشانده در آهک سنگ فرش شده است . در این کف ،سوراخی جهت دسترسی به سرداب زیرین تعبیه شده است .در این سرداب ،قبر سلطان در وسط قرار دارد و اجساد مریدان با توجه به درجه و مراتب آنها در گرداگرد آن قرار داده شده است.

ارتفاع این بنا 17 متر ،طول هر ضلع از بیرون 16/4 و قطر بنا 6/7متر است . بر بالای این طاق‌ها ،گنبدی آجری با ساقه ای نسبتا" بلند استوار شده است .این گنبد،ازدیوارها ی خارجی کمی عقب‌تر است و روی پایه ای شانزده ضلعی قرار گرفته است .محوطه‌ی داخلی مقبره شامل اتاق هشت گوش ساده ای به اضلاع 75/3 متر است. دیوار‌ها کاملا"ساده و در میان هر ضلع آن ،طاق نما و طاقچه‌ی بلندی به ضلع 75/1 و ارتفاع 3 متر به چشم می‌خورد . دیوارهای داخلی اضلاع مقبره ،از یک قشر گچ پوشیده شده است . در ورودی ، رو به طرف شمال است .در سمت جنوب نمای داخلی ،محراب بسیار جالبی با مقرنس‌های گچبری دیده می‌شود. طاق نماهای اضلاع داخلی در زیر گنبد ،به 16 ضلع تبدیل شده و سپس دایره‌ی گنبد بر روی آن قرار گرفته است که نور گیرهای بالای ترنبه‌ها ،بر گریو گنبد تعبیه شده است و نور داخل را فراهم می‌سازد .این بنا در بخش فوقانی –خاصه گنبد –فاقد تزیینات لازم از جمله پوشش کاشی است و چنین به نظر می‌رسد که بعد از اینکه مقبره را تا ارتفاع 5/2 متری ساخته اند ،تحوّلاتی که شاید مرگ سلطان یا دیگر تحولات سیاسی بوده ،سبب شده است که ساختمان مقبره را با سرعت بیشتر و تزیین کمتری بسازند .مقبره دارای حیاطی با دو در بوده؛ یکی در قسمت جنوبی و دیگری در منتهی الیه دیوار شرقی که هر دو در دوره‌های بعد به وسیله‌ی سنگ‌های نامنظم و بدون ملاط مسدود شده است .در قسمت جنوب غربی حیاط نیز آثار دو زیرزمین کشف گردیده که به نظر می‌رسد محل مقابر بوده است .

 

معماری و بنای مجموعه :

 پلان معماری این مجموعه با الهام از عقاید و مراتب صوفیه طراحی و هر یک از فضاها با عملکردی خاص ، اجرا شده است.واحد نخستین در قسمت ورودی به مرتبه فقرا اختصاص داشته، طالبان جنت، مرتبه بعدی این فرقه، در زوایای قسمت ورودی جای گرفته اند.حجرات انفرادی صحن مرکزی با دارا بودن درهای کوتاه، محل ریاضت مریدان را با توجه به مراتب آنها تشکیل

می داده است. صحن خانقاه، محل سماع جمعی بوده که سلطان در وسط و مریدان در گرداگرد آن حلقه می‌زده اند و بدین ترتیب حلقه ذکر بر پا می‌گردیده است. احتمالاً واحدهای جنوبی خانقاه به عنوان کلاس‌های آموزشی و فضای واقع در طرفین ایوان جنوبی، محل حلقه ذکر زمستانی بوده است.طبقه دوم بنا در طرفین ایوان به شدت آسیب دیده و فروریخته و گرداگرد آن عنصری شبیه به جان پناه دیده می‌شود. حاصل اینکه قرینه سازی در کل مجموعه کاملاً رعایت شده است و مصالح اصلی بنا را لاشه سنگ‌ها و ساروج تشکیل داده و سقف حجرات و زوایا گنبدی شکل می‌باشد.

 

 این بنا امروزه بازسازی شده و تبدیل به مرکز تفریحی و هتل اقامتی شده است و از حجره های درویشان به عنوان اتاق های هتل استفاده می شود .

 

این بنا یکصد و شصت و هفتمین اثر تاریخی به ثبت رسیده در لیست آثار ملی ایران است

 

بازگشت

مقبره شیخ براق یا چلبی اوغلی
مقبره شیخ براق یا چلبی اوغلی
مقبره شیخ براق یا چلبی اوغلی

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی

نظرات کاربران
نام:  
ایمیل:  
متن دیدگاه:

 
کانال تلگرام فروشگاه اینترنتی شُوال